Khi một người muốn ở Nhật lâu dài, người kia muốn về Việt Nam

Khác biệt về kế hoạch sống ở Nhật có quan trọng khi hai người đang yêu?

Có, và thường quan trọng hơn người ta nghĩ lúc mới yêu, vì nơi sống kéo theo gần như mọi quyết định khác: làm việc gì, để dành tiền cho việc gì, con học ở đâu, ai ở gần bố mẹ. Hai người có thể hợp nhau về tính cách, sở thích, cách nói chuyện, mà vẫn không thể cùng lúc sống ở Osaka và ở Hà Nội.

Khác biệt này cũng không hiếm. Trong khảo sát cư dân nước ngoài năm tài khoá 2025 của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản (ISA) (mở trang mới), khi được hỏi về dự định ở Nhật, 44,8% người Việt trả lời muốn ở Nhật lâu dài (ずっと日本に滞在したい), 29,0% muốn ở khoảng 10 năm, 14,9% khoảng 5 năm, 2,3% định về nước hoặc sang nước khác trong khoảng một năm, và 9,1% chưa biết. Gần một nửa muốn ở lâu dài, và một phần lớn khác chỉ định ở một thời gian. Hai người yêu nhau rơi vào hai nhóm khác nhau là chuyện rất bình thường.

Vì vậy, với người đang yêu xa nhà, lúc mới quen thì khác biệt về kế hoạch sống tại Nhật có thể chỉ là một chi tiết; nhưng khi hai người bắt đầu nghĩ đến sống chung, cưới hỏi hay có con, nó thành chuyện chính. Càng nói sớm, hai người càng có nhiều lựa chọn.

Vì sao một người muốn ở lại, người kia muốn về?

Vì mỗi người đặt lên bàn cân những thứ khác nhau: cơ hội và thu nhập ở Nhật, gia đình và cảm giác thuộc về ở Việt Nam. Hiểu lý do thật phía sau giúp hai người bàn phương án, thay vì giằng co mãi giữa "ở" và "về".

Với người Việt muốn ở lại, cũng khảo sát trên cho thấy lý do chính được chọn nhiều là "có hy vọng vào tương lai" (30,7%) và "muốn tiếp tục công việc hiện tại" (28,7%), còn "có gia đình, họ hàng ở Nhật" chỉ chiếm 11,5% (mỗi người chọn một lý do). Người muốn ở lại thường nghĩ đến thu nhập, kinh nghiệm nghề, chất lượng sống, cơ hội học hành cho con sau này, hoặc những năm đã bỏ ra học tiếng Nhật và gây dựng công việc.

Người muốn về thường nhắc đến bố mẹ đang già, trách nhiệm của con một hay con trưởng, sự mệt mỏi với nhịp làm việc, cảm giác cô đơn, hoặc thấy mình có cơ hội tốt hơn ở Việt Nam. Ở phạm vi rộng hơn, theo bản tóm tắt khảo sát của ISA (mở trang mới), những người nước ngoài không hài lòng với cuộc sống ở Nhật nêu nhiều nhất ba lý do: giá cả cao, lương thấp và bị phân biệt đối xử.

Hãy phân biệt lý do "cốt lõi" với lý do "hoàn cảnh". "Mình phải về chăm bố vì nhà không còn ai" là lý do cốt lõi, khó thay đổi. "Mình chán công ty hiện tại" là hoàn cảnh, có thể giải quyết bằng cách đổi việc mà không cần đổi nước. Nếu lý do muốn về chủ yếu là cô đơn hay công việc quá bận, đôi khi dựng lại một vòng bạn bè ở Nhật thay đổi được nhiều hơn người ta nghĩ; bài người Việt đi làm ở Nhật tìm bạn mới thế nào có vài gợi ý. Nhiều cuộc giằng co kéo dài chỉ vì hai người chưa từng nói rõ lý do của mình thuộc loại nào.

Nên bắt đầu cuộc nói chuyện này thế nào?

Nên bắt đầu vào lúc bình tĩnh, bằng câu hỏi về tương lai của mỗi người chứ không bằng yêu cầu. Thay vì "Em có định về không?", hãy thử: "Năm năm nữa anh hình dung mình sống ở đâu, làm gì? Còn em thì sao?"

Vài cách giúp cuộc nói chuyện đi đúng hướng:

• Mỗi người viết ra hình dung của mình về năm năm tới: nơi sống, công việc, gia đình, tiền để dành. Rồi đổi cho nhau đọc.
• Tách "sự thật" khỏi "cảm xúc". Ngày hết hạn visa, hợp đồng, khoản nợ là sự thật; nỗi nhớ nhà, nỗi sợ mất việc là cảm xúc. Cả hai đều đáng kể, nhưng cần được gọi đúng tên.
• Đừng mở lời ngay sau một trận cãi nhau, hay qua tin nhắn lúc một người đang giữa ca làm.
• Chưa cần hỏi ý bố mẹ ngay. Hai người nên hiểu nhau trước, rồi mới đưa gia đình vào.

Chuyện ở hay về là một phần trong danh sách lớn hơn những điều nên trao đổi trước khi bước vào mối quan hệ nghiêm túc, cùng với tiền bạc, gia đình và con cái. Nếu bạn còn đang tìm hiểu một người mới, hãy nói kế hoạch sống của mình ngay từ những lần trò chuyện đầu; bài nên kết bạn trước hay hẹn hò ngay có vài cách mở lời. Trên Tìm Bạn, quê quán của mỗi người hiện trên hồ sơ và bạn chọn được mục đích như "mối quan hệ nghiêm túc", nên chuyện này dễ nói ra hơn.

Nếu cùng ở lại Nhật, visa của hai người cần tính đến những gì?

Cần tính xem mỗi người sẽ ở Nhật theo tư cách lưu trú nào, trong bao lâu, và nếu một người phụ thuộc vào người kia thì người đó được làm gì. Phần dưới chỉ là thông tin chung từ trang của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản (ISA), không phải tư vấn pháp lý; điều kiện cụ thể tuỳ vào hồ sơ của từng người.

• Mỗi người có tư cách riêng. Ví dụ cả hai cùng làm việc theo diện kỹ sư, chuyên gia hay 特定技能. Mỗi người gia hạn độc lập, nhưng nếu một người mất việc hay hết hạn, kế hoạch chung bị ảnh hưởng.
• Một người theo diện gia đình (家族滞在). Theo trang về diện 家族滞在 của ISA (mở trang mới), vợ/chồng và con của người đang ở theo một số tư cách như kỹ sư, chuyên gia (技術・人文知識・国際業務), 特定技能2号 hay du học (留学) có thể ở theo diện này; 技能実習 và 特定技能1号 không nằm trong danh sách. Người ở diện 家族滞在 muốn đi làm trong phạm vi 28 giờ mỗi tuần cần có giấy phép hoạt động ngoài tư cách (資格外活動許可) dạng giấy phép chung (mở trang mới).
• Kết hôn không tự động cho quyền ở lại. Người được bảo lãnh vẫn phải nộp hồ sơ xin tư cách lưu trú và được xét duyệt.
• Vĩnh trú (永住者) là mục tiêu dài hạn, không phải thủ tục nhanh. Theo hướng dẫn về cấp phép vĩnh trú của ISA (mở trang mới) (sửa đổi ngày 24/2/2026), về nguyên tắc người xin phải đã sống liên tục ở Nhật từ 10 năm trở lên, trong đó ít nhất 5 năm liên tục theo tư cách lao động (không tính 技能実習 và 特定技能1号) hoặc tư cách cư trú, cùng các điều kiện khác như thực hiện đúng nghĩa vụ nộp thuế, lương hưu và bảo hiểm y tế. Vợ/chồng của người vĩnh trú có điều kiện riêng: hôn nhân thực chất kéo dài từ 3 năm và đã ở Nhật liên tục từ 1 năm trở lên.
• Chế độ thực tập sinh sắp thay đổi. Theo Q&A của ISA (mở trang mới), chế độ 育成就労 sẽ thay thế chế độ thực tập sinh kỹ năng từ ngày 1/4/2027, với thời gian làm việc về nguyên tắc 3 năm, và về nguyên tắc không cho đưa gia đình sang.

Với câu hỏi chung về thủ tục, Trung tâm thông tin tổng hợp về cư trú cho người nước ngoài (mở trang mới) (外国人在留総合インフォメーションセンター) của ISA nhận cuộc gọi bằng tiếng Việt qua 0570-013904, ngày thường từ 8:30 đến 17:15. Với hồ sơ cụ thể của bạn, hãy hỏi trực tiếp cục xuất nhập cảnh khu vực hoặc người hành nghề có giấy phép về thủ tục lưu trú, như hành chính thư sĩ (行政書士).

Có phương án nào ở giữa việc ở lại và về nước?

Có, và phần lớn là những cách "mua thêm thời gian có điều kiện" chứ không phải hứa suông. Ba phương án hay được cân nhắc:

Đặt mốc thời gian như thế nào cho có tác dụng?

Mốc tốt gắn với một sự kiện cụ thể và một điều kiện đo được: "ở đến khi hết hợp đồng tháng 3/2028, để dành đủ số tiền đã thống nhất, rồi về Đà Nẵng", hay "nếu đến cuối năm sau em vẫn mệt như bây giờ thì mình về". Viết mốc đó ra và hẹn ngày cùng xem lại. Mốc không có điều kiện, kiểu "vài năm nữa", thường bị dời.

Thử một giai đoạn có nghĩa là gì?

Thử một giai đoạn nghĩa là một người sống thử ở nơi kia vài tháng, rồi hai người mới quyết định. Người muốn về có thể về trước để tìm việc, xem thực tế. Hoặc người còn phân vân về chuyện ở lại có thể thử thêm một thời gian ở Nhật với mục tiêu cụ thể. Trước khi rời Nhật, người đi nên tìm hiểu kỹ tư cách lưu trú của mình sẽ ra sao, vì nếu muốn quay lại có thể phải làm hồ sơ từ đầu.

Yêu xa giữa Nhật và Việt Nam cần gì để không kéo dài vô hạn?

Nhật Bản đi trước Việt Nam hai tiếng, nên lệch giờ không phải trở ngại lớn; trở ngại là sự mơ hồ. Yêu xa cần ba thứ: lịch liên lạc mà cả hai giữ được, lịch gặp nhau cụ thể (ai bay, mấy lần một năm, ai trả tiền vé), và một ngày kết thúc, khi hai người về sống một nơi. Yêu xa không có ngày kết thúc thường chỉ là trì hoãn quyết định.

Nếu quyết định cùng về Việt Nam, nên chuẩn bị gì?

Nên chuẩn bị công việc, tiền và giấy tờ trước khi rời Nhật, và thống nhất cách bù đắp cho người đã nhường nhiều hơn. Người vốn muốn ở lại cần cảm thấy việc về là quyết định chung, không phải nhượng bộ một phía.

Vài việc đáng làm trước khi về:

• Tìm việc ở Việt Nam từ khi còn ở Nhật, nhất là những việc dùng được tiếng Nhật và kinh nghiệm làm ở Nhật.
• Thống nhất nơi sẽ sống: quê một người, quê người kia, hay một thành phố nơi cả hai đều tìm được việc.
• Đặt mục tiêu tiền để dành cho giai đoạn chưa có thu nhập ổn định.
• Hỏi văn phòng hành chính nơi bạn sống (市役所, 区役所) về những thủ tục cần làm trước khi rời Nhật, như thuế, bảo hiểm và lương hưu.
• Đóng tài khoản ngân hàng ở Nhật, không bán hay cho lại ai. Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka (mở trang mới) nhắc người Việt khi về nước hãy huỷ ngay tài khoản và thẻ ngân hàng Nhật để tránh bị kẻ xấu lợi dụng, và Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản (NPA) (mở trang mới) cảnh báo việc chuyển nhượng sổ, thẻ ngân hàng là phạm tội, dù có nhận tiền hay không.

Khi nào khác biệt này là lý do để dừng lại?

Khi lý do của cả hai đều là lý do cốt lõi, và sau vài lần nói chuyện nghiêm túc vẫn không có phương án nào cả hai chấp nhận được. Chia tay vì muốn sống ở hai nơi khác nhau không có nghĩa là tình cảm không thật; nó chỉ có nghĩa là hai người muốn hai cuộc đời khác nhau.

Một số dấu hiệu cho thấy nên dừng:

• Mốc thời gian đã bị dời nhiều lần mà không ai nói thẳng.
• Một người âm thầm hy sinh và bắt đầu trách móc, dù không nói ra.
• Một người phải từ bỏ điều cốt lõi, như chăm bố mẹ hay sự nghiệp đã theo nhiều năm, mà không thật sự tự nguyện.
• Mỗi lần nhắc đến tương lai, hai người đều né hoặc cãi nhau.

Nếu quyết định dừng, hãy nói rõ ràng và tử tế, trực tiếp nếu có thể. Và nếu sau này bạn muốn tìm một người có cùng kế hoạch sống ngay từ đầu, bài tìm người yêu người Việt ở Nhật gợi ý cách nói rõ điều đó khi làm quen.